Lúc sinh thời, Trương Vĩnh Ký (1837 - 1898) được giới khoa học Châu Âu tôn trọng và đánh giá rất cao. Năm 1874, danh nhân Trương Vĩnh Ký vinh dự có tên trong “Thế giới thập bát văn hào” - một trong mười tám “toàn cầu bác học danh gia”, ngang với những tên tuổi lẫy lừng của phương Tây thời đại đó. Kính trọng tài năng, học thuật, bản lĩnh và tấm gương lao động, sáng tạo mẫu mực của vị danh nhân văn hóa dân tộc Trương Vĩnh Ký, Hội đồng sáng lập trường đã trăn trở và ấp ủ hoài bão về một ngôi trường mang tên ông.

       Khác hơn, do hoàn cảnh lịch sử, xã hội cụ thể lúc bấy giờ, một thời gian dài từ sau 1954 ở miền Bắc và sau năm 1975 ở miền Nam, Nhà nước ta chủ trương bao cấp giáo dục, không có các trường tư nữa. Sau nửa thế kỷ vắng bóng, loại hình trường Dân lập, Tư thục lại được hồi sinh trong chủ trương xã hội hóa giáo dục. Chia sẻ vấn đề này, cố Giáo sư - Nhà giáo Nhân dân thầy Hoàng Như Mai vững tin cho biết người đầu tư thành lập trường rất có tâm với giáo dục: “Tôi với anh Tá già cả rồi, danh và lợi cũng tạm đủ rồi, còn thiết cái gì nữa. Nhưng trước sự nhiệt tình của anh Trần Văn Hiếu, chúng tôi cũng muốn góp một tay”. PGS - Nhà giáo ưu tú thầy Trần Hữu Tá tin tưởng: “Mình với thầy Mai rất tin tưởng trường Trương Vĩnh Ký không chỉ “đứng” được trong quá trình xã hội hóa giáo dục mà còn trở thành học hiệu khó quên trong lòng những thế hệ học trò và phụ huynh”.        

        Được lãnh đạo bởi những người thầy tâm huyết với nghề, cố Giáo sư Hoàng Như Mai; vị Hiệu trưởng danh dự đầu tiên của trường; Phó Giáo sư - Nhà giáo ưu tú, Phó Hiệu trưởng thầy Trần Hữu Tá, ông Trần Văn Hiếu - Chủ tịch Hội đồng quản trị nhà trường và cô Phạm Thị Thu Trang, Phó Chủ tịch….; cùng với các trường ngoài Công lập bấy giờ như trường Lương Thế Vinh, Marie Curie (Hà Nội), Nguyễn Khuyến (Thành phố Hồ Chí Minh), vào ngày 03 tháng 06 năm 1997, tại số 43, đường Bành Văn Trân, Phường 7, Quận Tân Bình - nay là Phường Tân Sơn Nhất - Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Phổ thông cấp 2, 3 Dân lập Trương Vĩnh Ký được thành lập theo Quyết định số 2770/QĐ-UB-NC của Uỷ ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

       Ngay từ những ngày đầu mới thành lập, thầy cô trong Hội đồng Quản trị và Ban Giám Hiệu nhà trường đã lèo lái con thuyền Trương Vĩnh Ký đến bến bờ hôm nay: Thầy Trần Văn Hiếu - Chủ tịch Hội đồng quản trị nhà trường và cô Phạm Thị Thu Trang, Phó Chủ tịch; thầy Hiệu trưởng đầu tiên của trường Trương vĩnh Ký: Cố Giáo sư – Nhà giáo nhân dân, thầy Hoàng Như Mai; Phó Giáo sư – Nhà giáo ưu tú, Phó Hiệu trưởng thầy Trần Hữu Tá và tập thể giáo viên, nhân viên đều hết lòng vì học sinh thân yêu. Nhà trường vinh dự được đón tiếp các vị khách quý, các cấp lãnh đạo về thăm trường: Ông Võ Văn Kiệt - Nguyên Thủ tướng chính phủ nước CHXHCN Việt Nam, ông Nguyễn Minh Triết, Uỷ viên Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, nguyên Bí thư Thành ủy Tp HCM; ông Trương Tấn Sang, nguyên Ủy viên Bộ chính trị, Trưởng Ban kinh tế Trung ương; Đại tướng Mai Chí Thọ, nguyên UVBCT BCH TƯ Đảng – Bộ trưởng Bộ Nội Vụ; Giáo sư – Nhà giáo Nhân dân, Anh hùng lao động Trần Văn Giàu, ông Nguyễn Minh Hiển, nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo… Sự quan tâm và động viên của các vị khách quý chính là nguồn lực tinh thần vô giá, giúp cho thầy trò trường Trương Vĩnh Ký phấn đấu nhiều hơn. Như lời của cố GS-NGND Anh hùng lao động Trần Văn Giàu với thầy Hiệu trưởng Hoàng Như Mai: “Anh Mai à, sau cách mạng tôi không có dịp nào để hỏi thăm cho biết số phận các tượng đồng ở Sài Gòn thời Pháp thuộc. Tôi nhớ tượng Trương Vĩnh Ký không lấy gì làm đẹp nhưng trang nghiêm với bộ khăn đóng áo dài. Nay anh và các bạn lập trường trung học mang tên Trương Vĩnh Ký, tôi rất bằng lòng!”

      Bên cạnh việc “rèn chữ”, nhà trường cũng rất chú trọng đến hoạt động “dạy người”. Hoạt động Đoàn Thanh niên nhằm tạo sân chơi và định hướng cho thanh niên học tập, sinh hoạt tập thể trong môi trường mới - môi trường dân lập. Đoàn trường xem công tác giáo dục đoàn viên, thanh niên là công tác trọng tâm để bồi dưỡng tâm hồn và rèn giũa nhân cách cho học sinh, tuyên truyền, giáo dục về ý nghĩa các ngày Lễ lớn như: Ngày Quốc khánh 2/9, Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Ngày thành lập Đoàn TNCS HCM 26/3, Ngày Giải phóng Miền Nam 30/4… bằng nhiều hình thức cụ thể và phong phú.

       Đúng như lời khen ngợi của Đại tướng Mai Chí Thọ - Nguyên UVBCT BCH TƯ Đảng – Bộ trưởng Bộ Nội Vụ dành cho trường: “Đây đúng là cơ sở giáo dục theo phương châm: “Thầy ra thầy, trò ra trò, trường ra trường, lớp ra lớp”. Giáo dục, học tập của trường đạt chất lượng cao, đã được thành phố và nhà nước biểu dương khen thưởng, phụ huynh học sinh tin cậy. (…) Đây cũng là sự đóng góp không nhỏ vào công cuộc xây dựng và phát triển của thành phố, cũng như của đất nước”.

       Đất nước bước vào vận hội mới, để khắc phục nguy cơ tụt hậu, yêu cầu của nhân dân đối với ngành giáo dục càng cao hơn, nghiêm hơn. Ý thức được trách nhiệm nặng nề trên, trường Trương Vĩnh Ký tâm niệm sẽ cùng toàn ngành giáo dục phấn đấu tự vượt mình, đạt một đẳng cấp mới, có được kết quả đào tạo tốt đẹp, tích cực hơn trước. Cũng trong thời gian này, do nhu cầu xã hội hóa giáo dục cùng với sự phát triển vững mạnh của trường, cơ sở thứ hai của trường THPT cấp 2, 3 Dân lập Trương Vĩnh Ký tiếp tục được xây dựng.

      Tọa lạc tại số 21, đường Trịnh Đình Trọng, Phường 5, Quận 11 (nay là Phường Hoà Bình), Thành phố Hồ Chí Minh, cơ sở Trịnh Đình Trọng được xây dựng mới vào năm 2001 với diện tích mặt bằng 15.000m2, 6 lầu và 1 tầng trệt gồm khu học tập, khu Ký túc xá đầy đủ tiện nghi cho hơn 700 em học sinh nội trú và khu thể thao đa năng: Bóng đá, bóng chuyền, bóng rổ, bóng bàn, thể hình, võ thuật, thể dục nhịp điệu và một hồ bơi lớn với diện tích gần 400 m².

        Ngôi trường tạo ấn tượng với mọi người từ cái nhìn đầu tiên qua lối kiến trúc khang trang, hiện đại. Phòng học thoáng mát, bãi cỏ xanh, hàng cây cảnh chạy dọc viền bức tường phảng phất dáng dấp một ngôi trường trung học ở châu Âu nhưng bức tượng đồng của danh nhân Trương Vĩnh Ký được đặt trang trọng trên bệ đá cao trong sân trường lại hết sức Châu Á, rất Việt Nam. Danh nhân Trương Vĩnh Ký - một nho sinh Nam bộ thanh nhã với áo dài, khăn xếp, khuôn mặt nghiêm trang thông thái…

        Dự Lễ Khai giảng năm học mới 2001 - 2002 của trường, cố Thủ tướng chính phủ nước CHXHCN Việt Nam Võ Văn Kiệt chia sẻ: “Trường mang tên một nhà bác học lớn và ông tổ truyền bá chữ quốc ngữ đầu tiên ở Việt Nam Trương Vĩnh Ký. Cũng là khánh thành Trường. Tôi rất hoan nghênh các nhà sáng lập trường dân lập mang tên nhà văn hóa lớn Trương vĩnh Ký.” Đến thăm trường ngày 06/11/2002, ông Nguyễn Minh Triết nguyên UVBCT BCHTƯĐCSVN, Bí thư Thành Ủy TPHCM cũng đã lưu lại bút tích: “Tôi rất vui mừng trước những tiến bộ của trường. Chỉ mấy năm qua trường đi từ không đến có, một mái trường xinh đẹp với những hoạt động hết sức phong phú, chất lượng giáo dục ngày càng tốt hơn, học sinh ngày càng nhiều hơn… Các thầy cô giáo đoàn kết tận tụy vì sự nghiệp giáo dục. Xin cám ơn những người đã có công ươm mầm cho tương lai đất nước, cho thành phố thân yêu chúng ta.” Nhân dịp năm học mới 2003 - 2004 và kỷ niệm 6 năm thành lập trường, đồng chí Trương Tấn Sang, nguyên Ủy viên Bộ chính trị, Trưởng Ban Kinh tế Trung ương đã gửi thư chúc mừng tập thề thầy cô giáo trong hội đồng sư phạm nhà trường: “Trường THPT tư thục Trương Vĩnh Ký phấn đấu đạt được nhiều thành tích trong đào tạo thế hệ trẻ và sẽ là niềm tự hào của nhiều thế hệ học sinh.”…  Những lời động viên đó cho thấy sự vượt mình, vươn lên không ngừng nghỉ của tập thể cán bộ - giáo viên - nhân viên nhà trường trong giai đoạn giáo dục mới.                   

        Theo nguyện vọng của phụ huynh và nhu cầu học tập, sinh hoạt của học sinh trên khắp mọi miền đất nước, trong mô hình giáo dục mới, khu Ký Túc xá của trường được xây dựng riêng biệt dành cho học sinh ngoại tỉnh với sức chứa hơn 700 học sinh. Mỗi phòng nội trú gồm 22 em, mỗi em học sinh được sử dụng một giường – đệm Kym Đan, tủ khóa riêng biệt. Hệ thống nước sinh hoạt nóng – lạnh, sảnh sinh hoạt chung, khu vui chơi, giải trí… đầy đủ, giúp các em vơi bớt nỗi nhớ nhà trong những ngày đầu làm quen với môi trường nội trú. Mỗi tầng lầu Ký túc xá, mỗi phòng, đều có giáo viên quản nhiệm chăm sóc, quản lý các em học sinh ngoài giờ chính khóa, chia sẻ, động viên và yêu thương các em như những đứa con ruột thịt xa nhà…

        Ngày 06 tháng 05 năm 2002, Uỷ ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cho phép đổi tên các Trường Phổ thông trung học và Trường Phổ thông cấp 2 - 3 thành Trường Trung học phổ thông (Quyết định số 1862/QĐ-UB). Đến ngày 16 tháng 12 năm 2002, trường mang tên Trường Trung học phổ thông Tư Thục Trương Vĩnh Ký (Quyết định số 5207/QĐ-UB của Uỷ ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh). Tên gọi của trường không chỉ những bậc phụ huynh tại thành phố Hồ Chí Minh biết đến mà còn là một điạ chỉ đã và đang được sự tin yêu của đông đảo các vị cha mẹ học sinh trên khắp mọi miền đất nước, đặc biệt là các tỉnh thuộc khu vực phía Nam…

         Đáp ứng nhu cầu xã hội hóa giáo dục của đất nước, hai năm sau, trường mở thêm cấp Tiểu học. Vào ngày 01 tháng 03 năm 2012, trường được phép đổi tên thành Trường Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Trương Vĩnh Ký (Quyết định số 1049/QĐ-UBND) và phát triển cho đến ngày hôm nay.